Sinerjik Günlük

Türk’ün okuma alışkanlığının olmadığı bir kesin.. Almanya, İngiltere gibi gelişmiş ülkelerde insanlar otobüste, metroda giderken bile kitap okurken bizimkiler o tür yerlerde oturma derdine düşmüş. Ülkemizde yapılan araştırmaların acı sonuçlarından birkaç tanesi: Bir kitap bile okumamış onbinlerce insan var. Bütün hayatı boyunca sadece 3-5 kitap okuyan insanımız da var.

Peki neden okumuyoruz? Kim ne derse desin bir insanın okumaması kendi sorunudur. Evet diğer sorunlarda vardır. Fakat bir insan ne durumda olursun istekli olursa elbet bir kitap bulur ve onu okur. Yine de nedenleri kısaca irdeleyelim:

• Türk’ün Ekonomi Sorunu: Ülkemizdeki milli gelir ve KBDMG verileri her ne kadar yüksek gösterilse de bu vatandaşımıza bir türlü yansıyamadı. Ama yansıyan bir şey var ki o da bu ekonomik koşulların kitap harcamalarına yansıması. Bizim insanlarımız gelirlerini kitap masrafına ayıramıyor.
• Çeşitli Kuruluşların Baskıları: Geçmişteki bazı yıllarda bazı kuruluşlar insanları bazı kitaplara veya hiçbir kitap okumamaya yönlendirdi. Bazı zamanlarda ise çeşitli kitaplar yasaklanmıştır. Bu da kitap okuma sevgisini ülkemizde azaltmıştır.
• Türk’ün Zaman Sıkıntısı: Bizim insanlarımıza “Neden kitap okumuyorsunuz?” sorusu yöneltildiğinde “Genellikle zamanım olmuyor.” cevabı verilir. Bazıları tam olarak olmasa da haklıdır. Çünkü özel kuruluşta çalışanlar sabah erken saatte işe başlayıp, gece geç saatlere kadar işinde kalabilirler. Ancak bunun Pazar günü var. Şimdi diyeceksiniz ki “Bırakta onu da tatilinde geçirsin adam. Yorgun argın zaten.” Kitap okumak insanı dinlendirdiği fikrindeyim. Pazar günlerini en azından 1 saatini kitap okumaya ayırabilir. Diğer memurların ise konuşmaya hakkı yok. Çünkü onların hafta içleri de kitap okumaya vakitleri var. Bu vakitleri kendileri keşfetmeliler. Günde en az yirmi dakika okumalılar. “Şu diziyi seyretmek yerine bir de kitap mı okuyayım?” zihniyeti ülkemizde yaygınlaşıyor. Aman dikkat!
• Türk’ün Sözlü Geleneği: Türkler malumunuz sözlü gelenekten gelmişlerdir. Yazıya geçmemizin zaman alışının etkisi kitap okumaya yansımıştır.

Bu kadar eleştirdim Türk’ü. Şimdi de okuma alışkanlığı olmayanlar için onu nasıl elde edebilirler onları sıralamadan önce yazının bu kısmını ikiye ayıralım. Çocuklara okuma alışkanlığı kazandırmak ve Yetişkinlere okuma alışkanlığı kazandırmak. Ve çocuklardan başlayalım.

Çocuklara kitap okuma alışkanlığı kazandırmak

• Alışkanlıklar Çocukluk Yaşlarında Kazanılır: Bütün alışkınlıklar çocukluk yaşlarında kazanılır. Hırsızlıkta kitap okumada. Eğer çocuğunuza kitap okuma alışkanlığı edindirmek istiyorsanız daha okula başlamadan ona boyama ve sesli kitaplar alabilirsiniz. Okula başlayıp okumayı öğrendikten sonra resimli kitaplardan resimsizlere doğru dengeli bir şekilde geçebilirsiniz.
• Örnek Olun!: Çocuğunuza evin içinde örnek olmalısınız. Bu sigara içmeye benzer. Eğer sigara içerseniz evde o da içer. Çocuğunuz sizi kitap okurken görürse onda da kitap okuma hevesi belirecekt ve yavaş yavaş alışkanlığa dönüşecektir.
• Hayatınızda Kitapların Bir Yeri Olsun:Kitap okumayı destekleyen bir diğer uygulamada kitabı günlük hayatın içine sokmaktır. “Falanca kitap çok güzelmiş, şundan bahsediyor, aynı yazarın şu kitabı da güzel” gibi sözler muhakkak çocuğunuzun zihninde yer edecektir. Bir süre sonra o da okuduğu kitaplardan bahsedecek sizin gibi konuşabilmek için daha fazla okuma yolunu seçecektir.
• Her çocuğun bir kütüphanesi olmalıdır. Çocuğunuzun odasına yapacağınız masrafın küçük bir kısmını kütüphane için ayırmaya ne dersiniz? Hatta imkân varsa çocuğunuz kendi kütüphanesini kendisi yapmalı, süslemeli, boyamalı… Bu şekilde kitabı ve kütüphaneyi daha çok sahiplenecektir. Birde üstüne “Ali’nin Kütüphanesi” yazdınız mı tamam Kütüphane çocuğunuzda kitap alma, kitap edinme ve biriktirme davranışlarında önemli katkılar sağlayacaktır.
• Çocuğunuzu kitap seçimi konusunda yönlendirin. Yukarıda bahsettiğimiz gibi her yaşın kitabı vardır. Daha ilkokuldaki çocuğun önüne ağır dünya klasiklerini koyarsanız baştan kaybetmiş olursunuz. Çocuğunuzun yaşına göre okuması gereken kitapları tespit edip bunları çocuğunuza önerin. Fakat bu kitabı okuyacaksın diye baskı yapmayın. Çocuklar eğlenceli kitapları diğerlerine tercih edebilirler. O zaman yemek seçiminde uyguladığınız taktiği hatırlayın. Sebze yemeğini yemeyene tatlı yok! Çocuğunuza eğer bu kitabı okursan diğerini de okuyabilirsin tarzı yaklaşırsanız iki kitap birden okumasını sağlamış olursunuz.
• Kelime oyunları kitap okumayı teşvik edebilir. Gerek elektronik ortamda,  gerekse klasik anlamda birçok kelime oyunu bulunuyor. Çocuğunuzu şiddete dayalı oyunlar oynaması yerine bunları oynamasını tavsiye edin. Hatta beraber ailecek oynayın. Çocuğunuza ne kadar kelime bilirse bu oyunlarda o kadar başarılı olacağını çok kelime bilmenin yolunun da çok okumaktan geçtiğini söylemeyi unutmayın.

Yetişkinlere Kitap Okuma Alışkanlığı Kazandırmak

• İçsel Denetim Politikası:Bir kere içinizde kararlaştırın kitap okuyacağınızı. İradeli davranın ve artık kitap okuyacağınızı etrafınıza duyurun. Böylelikle üzerinizde pozitif bir baskı oluşur. Başarısız görülmek istemediğiniz için bu baskı sizi kitap okumaya iter.
• Boş Vakitlerinizi Kitapla Doldurun: Boş vakitlerinizde sürekli televizyonda zaplamak veya bilgisayarda vakit geçirmek yerine bir de kitap okumayı deneyin. Ayrıca hergün aynı vakitte okuyun. Bundan başka vakitlerde ayrıca yine okuyabilirsiniz. Ama hergün aynı vakitte mutlaka bir yarım saat okuyun. Mesela gece yatmadan önce. 3-4 hafta kendinizi zorlayarak okuyun. Sonra o alışkanlığa dönüşecektir.
• 24 Altın Öyküsü: OKS’ye girerken öğretmenlerim bunu sık sık anlatırdı: Çocuklar 24 altınınız var, bunun 6′sını geleceğe yatırım yapmak istemez misiniz? Sonra da bize o altınların günün saatlerini temsil ettiğini söylerlerdi. Bu hikayeden yola çıkarak kültür birikiminiz için günde sadece yarım altınınızı geleceğinize ayırın.
• Her önünüze geleni okumayın!: Her önünüzde bulduğunuz metni veya kitabı okumayın. Yeni iseniz eğer Dünya ve Türk klasiklerinden başlayın. Daha sonra bir zevkinizin oluştuğunun farkına vararak belirli kitaplara yöneleceksiniz.
• Değiş-Tokuş Yapın: Etrafınızdaki arkadaşlarınızla kitaplarınızı dergilerinizi değiştirin. Kütüphanelere, kültür evlerine sık sık gidin.
• Yani: Kitap okudukça kelime dağarcığınız genişleyecek, ufkunuz açılacak belki dünyaya bakışınız değişecektir. Kitap insana faydadan başka bir şey getirmez. Bir yerde konuştuğunuzda dinlenmenizi istiyorsanız kitap okuyun. Çünkü insanlar birbirlerine kültür seviyelerine göre davranırlar. Unutmayın ki Milletleri ilerleten ve yükselten, zengin kitaplıklardır. (H.Flecher)

Bu yazdıklarım kitap okuma alışkanlığı kazanmak ile ilgili okuduğum 3-4 makalenin karışımı sonucu ortaya çıkmış olup, kısaltılarak yayınlanmıştır. Furkan Güven Taştan – Lütfen bir yerlerde paylaşırken ismi belirtiniz.